Tekorten in de zorg: is familieparticipatie het antwoord?
Tekorten in de zorg: is familieparticipatie het antwoord?

Tekorten in de zorg: is familieparticipatie het antwoord?

20 november 2023

De rol van naasten in de zorg is belangrijker dan ooit, dat stelt de heer Ooijman. Regelmatig gaat hij naar het woonzorgcentrum Den Ooiman van Sensire in Doetinchem, waar zijn vrouw woont. Daarnaast is hij lid van de locatieraad. De heer Ooijman is kritisch als het gaat om de beknibbelingen in de zorg. “In eerste plaats gaat het ten koste van het welzijn van bewoners.” Volgens hem kan het anders door het samen te doen daar waar het kan.

Dit artikel is onderdeel van een tweeluik: lees ook dit artikel waarin Frederik Lindenhovius, directeur Wonen met Zorg, zijn perspectief deelt op de rol van naasten bij de zorg. 

Kunt u iets vertellen over het ziekteproces van uw vrouw?

“Mijn vrouw heeft de ziekte van Alzheimer. Ze woont nu ongeveer een jaar op de afdeling psychogeriatrie – voor mensen met dementie. Eind 2019 kwamen we er achter dat er definitief iets met haar aan de hand was. Uiteindelijk kwam ze minder vaak alleen buiten, ze verzamelde veel spullen en raakte langzaamaan het tijdsbesef kwijt. De laatste maanden thuis waren moeilijk, de zorg voor mijn vrouw drukte zwaar op me. Ik was 24 uur per dag met haar bezig.”

Op de foto: meneer en mevrouw Ooijman

Hoe gaat het nu met haar?

“Al vanaf de eerste dag voelde mijn vrouw zich hier thuis. Wel is haar situatie in korte tijd verslechterd, ik kan nu geen gesprek meer met haar voeren. Ze heeft een geheugen van twee seconden en herkent me niet altijd meer. Maar als ik tegen haar praat, beginnen haar ogen te twinkelen en lacht ze. Daar doe je het voor! Iedere 3 weken maak ik samen met een collega muziek op het binnenplein. Mensen worden er vrolijk van, sommigen wagen een dansje en bij mijn vrouw gaat haar voetje ritmisch op en neer. Dat raakt me. Ook mensen met dementie kunnen nog echt genieten. Dit soort ontspanningsmomenten dragen bij aan het welzijn van bewoners. Het is jammer dat hier soms minder tijd voor is en naasten hier - begrijpelijk - niet altijd tijd voor hebben of niet weten wat mag en kan in het ondersteunen van hun naaste.”

Waaraan merkt u dat?

“In het verleden werden met hulp van vrijwilligers door een teamlid geluksmomenten voor de bewoners georganiseerd. We namen ze dan mee naar buiten, gingen met de bus naar bijvoorbeeld Intratuin, dronken een kopje koffie op het terras of aten pannenkoeken in een pannenkoekenhuis. Er ging altijd een verzorgende mee met deze uitjes. Recent kregen we te horen dat het geluksarrangement stopt, omdat de zorg bezetting dit niet meer aankan. We begrijpen dat de nood in de zorg door de stijgende zorgvraag en minder zorgprofessionals landelijk en dus ook bij Sensire hoog is, maar het is toch jammer dat we hierover niet in gesprek zijn gegaan. Dan waren we misschien tot een oplossing gekomen. Als er minder of geen leuke dingen meer worden georganiseerd door naasten met ondersteuning van het zorgteam en vrijwilligers, dan vind ik dat een verarming van het welzijn van de bewoners.”

Wat zou volgens u een oplossing kunnen zijn?

“Laat familie meer participeren in de zorg en het welzijn van naasten door eenvoudige hand- en spandiensten. Dan kunnen verpleegkundigen en verzorgenden zich richten op specialistische zorgtaken. Als naasten een aantal uren per week of maand kunnen helpen, dan bereiken we al veel. We kunnen ondersteuning bieden bij het eten, vervoer regelen, wandelen, een wakend oog zijn in de huiskamer – wanneer de medewerker wordt opgeroepen, of activiteiten organiseren voor bewoners. Dit gebeurt al wel, maar het kan georganiseerder. Eigenlijk moeten familieleden bij de intake direct horen dat deze inzet nodig is. Zorgprofessionals moeten dan vervolgens aangeven waarin we kunnen participeren. Hiervoor is overleg essentieel.” [Sensire redactie: sinds juni 2023 wordt dit besproken bij een eerste huisbezoek.]

Zo werkt het nu dus nog niet?

“Ik zit in de locatieraad, ieder lid heeft een familielid die in Den Ooiman woont. We zijn een spreekbuis voor de familieleden en de bewoners, maar eigenlijk ook voor de zorgmedewerkers. Bewust zoeken we het gesprek met zorgmedewerkers en familieleden op. We moeten het tóch samen doen… Zonder uitzondering heb ik ontzettend veel respect voor de zorgprofessionals op de werkvloer. Ze doen wat ze kunnen en voeren uit wat er van ze wordt verwacht. Werkprocessen veranderen voortdurend, bij de medewerkers bespeur ik hierdoor een zekere gelatenheid. Ik heb het idee dat zij zich niet altijd vrij voelen om hiervan iets te zeggen. Tegelijkertijd geloof ik zeker dat de directie voor lastige beslissingen staat en zou ik hem het advies willen geven om (vaker) in gesprek te gaan met de zorgteams en mensen in andere ondersteunende functies op de werkvloer, om te ontdekken waar behoefte aan is of wat beter kan. Dit zou andersom ook kunnen zorgen voor meer begrip voor de directielaag – die ook in een spagaat zit. Dit draagt ook bij aan het werkgeluk; als het goed gaat met het personeel, dan merken bewoners dit.”

Hoe zorgt Sensire voor meer werkgeluk?

Vooral samen! Eerst werd met een onderzoek in samenwerking met eHero van de Erasmus Universiteit Rotterdam achterhaald hoe het überhaupt is gesteld met het werkgeluk van alle medewerkers van Sensire. Hieruit kwamen een aantal pijlers om te verbeteren: waardering, werk-privé balans, samenwerking en emotionele belasting. Er wordt vervolgens bekeken hoe we deze pijlers van medewerkergeluk kunnen verankeren in de regio’s. Ook wordt er vanaf nu ieder jaar onderzocht hoe collega’s hun geluk op het werk ervaren. De uitkomsten daarvan helpen lokale teams, regio’s en de organisatie om de aandacht goed te verdelen en de juiste keuzes te maken.

Wat kunnen we sámen veranderen?"

Vervolg verhaal

Hiermee los je de tekorten niet op…

“Dat klopt, maar het geeft wel focus. Eigenlijk zou bij elk besluit, op welk niveau dan ook, de vraag gesteld moeten worden: Komt dit ten goede aan de zorg en het welzijn van de bewoners en van de zorgprofessional? Dit klinkt makkelijker dan het is, want de zorg staat landelijk onder druk. Hierin is Sensire niet uniek, vanuit de Wet Langdurige Zorg zijn er minder uren beschikbaar voor de klant, dit heeft hoe dan ook effect. Werken met minder personeel is blijkbaar het nieuwe normaal. Het zorgstelsel moet dus tegen het licht worden gehouden, maar dit begint voor mij niet meteen bij zorginzet-vermindering, maar met: wat kunnen we sámen verantwoord veranderen? En wat niet?"

Familieparticipatie bij Sensire

Familie of naasten blijven op dezelfde manier betrokken bij hun naaste als voorheen. En wat niet meer lukt? Daar helpt het zorgteam graag bij. Familieparticipatie is en wordt steeds belangrijker, zeker omdat er nu en in de toekomst steeds meer mensen zorg nodig hebben en er minder zorgprofessionals beschikbaar zijn. Familie wordt uitgenodigd om langs te komen wanneer zij dat gewend waren te doen. Denk bijvoorbeeld aan het wekelijkse uitstapje naar de markt of zangkoor, naar de eigen kapper, een uitstapje naar musea of met de naaste mee naar huis of een feestje. Ook kunnen naasten groepsactiviteiten organiseren of meegaan met een activiteit. En kunnen zij (blijven) ondersteunen in de zorg door alle verzorgende handelingen die zij altijd al deden te blijven doen. Bijvoorbeeld helpen bij het douchen, naar bed brengen en helpen bij de maaltijden. Het gaat erom wat naasten als fijn en vertrouwd ervaren. We hechten er bij Sensire veel aan dat iemand zijn of haar leven ‘gewoon’ kan blijven voortzetten, ondanks de omstandigheden. En daarbij blijven gewoonten, hobby’s en het sociale netwerk erg belangrijk.

Vervolg verhaal

Hiermee doelt u op familieparticipatie?

“Inderdaad. Er zal meer moeten worden samengewerkt met naasten. Met een vrijwilligerspoule kunnen we het personeel ontlasten en krijgen bewoners meer aandacht. Is dit uiteindelijk niet waar het om gaat: aandacht – de mens blijven zien? De toekomst kunnen we niet veranderen, maar we kunnen er wel op participeren.”

Heeft u vragen? Of wilt u uw mening geven? U kunt hieronder reageren.
Reacties:
  • P. Schneider
    8 februari 2024 | 10:53
    Goed dat naar de mening van de zorgmedewerker gevraagd wordt, het zou net zo goed zijn als ook naar de mening van de mantelzorger/familie gevraagd zou worden. Alleen dan kom je echt bij elkaar in beeld en niet zoals het nu gaat waar mantelzorgers bang zijn om hun echte mening te geven, speelt dat? Ja, dat speelt.
    • Team Communicatie
      15 februari 2024 | 11:05
      Dank voor uw reactie. Wat vervelend dat u die ervaring heeft. Het is natuurlijk altijd mogelijk dit bij uw contactpersoon aan te kaarten om het te bespreken.